UPS Seçimi:
VA, Watt, Tip ve Akü

Önce: UPS neyi korur, neyi korumaz?

UPS (Türkçede KGK, kesintisiz güç kaynağı) içinde akü taşıyan bir güç cihazıdır. Elektrik kesildiğinde ya da gerilim kabul edilebilir aralığın dışına çıktığında bağlı cihazları aküden beslemeye devam eder. Bu sayede kesinti anında açık dosyalar kaydedilir, işletim sistemi düzgün kapanır, NAS ve sunucu disklerine yazma işlemi yarıda kesilmez. Ani kesintiler kaydedilmemiş işin kaybolmasına, dosya sisteminin bozulmasına ve bazen bilgisayarın bir sonraki açılışta hiç açılmamasına yol açar.

Duvardaki akım korumalı priz UPS değildir. Akım korumalı priz ani gerilim yükselmelerine karşı koruma sağlar ama içinde akü yoktur; elektrik gittiğinde bağlı cihazlar da kapanır. Kesintiye karşı koruma isteniyorsa UPS gerekir.

UPS’in çözmediği bir konu da bilgisayarın kendi güç kaynağıdır. Kasanın içindeki güç kaynağı (PSU) zayıfsa ya da arızalıysa UPS bunu düzeltmez; elektrik kesilmediği hâlde kapanan bilgisayarda sebep çoğu zaman başka yerdedir. Bunu bilgisayar kendi kendine kapanıyor ve güç kaynağı seçimi rehberlerimizde anlattık.

1. VA ve watt: etiketteki asıl değer

UPS’ler kutuda büyük harflerle VA (volt-amper) değeriyle satılır: 600 VA, 1000 VA, 2 KVA gibi. Ancak bilgisayarın ve diğer cihazların tükettiği güç watt olarak ölçülür ve VA değeri watt değildir. Her UPS’in verebileceği en yüksek watt değeri ayrıca, genellikle teknik belgesinde ya da etiketin küçük satırında yazar ve VA değerinin altındadır. Aynı VA’da satılan iki UPS’in taşıyabileceği watt birbirinden farklı olabilir. Karşılaştırmayı her zaman watt değeri üzerinden yapın.

2. Yük hesabı: gerçek tüketimi bulun

UPS’e bağlanacak her cihazı listeleyin: kasa, monitör, modem, switch, NAS, kayıt cihazı. Sonra her birinin gerçek tüketimini bulun.

• PSU etiketi tüketim değildir. Kasanın güç kaynağında yazan watt, kaynağın verebileceği en yüksek güçtür; bilgisayar çoğu zaman bunun belirgin şekilde altında çalışır. Bu değeri doğrudan toplamak gereğinden büyük UPS aldırır.
• En doğrusu ölçmektir. Prize takılan bir enerji ölçerle cihazın yoğun çalışırken çektiği güç görülür. Ekran kartı yüklü bir oyun ya da tasarım bilgisayarında ölçümü cihaz zorlanırken yapın.
• Monitörü unutmayın. Kesinti anında işi kaydedebilmek için monitörün de açık kalması gerekir; monitör de UPS’e bağlanır ve yüke eklenir.
• Pay bırakın. Toplam yük, UPS’in watt değerine dayanmamalıdır. Tam yüke yakın çalışan UPS hem daha kısa süre dayanır hem de sonradan eklenecek bir cihaza yer bırakmaz.

3. Üç tip UPS

Dalga biçimi. On-line UPS’ler her zaman sinüs dalga verir. Bazı offline ve line-interactive modeller ise akü modunda sinüse benzeyen basamaklı bir dalga üretir. Aktif PFC devreli güç kaynakları kullanan bazı bilgisayarlar böyle bir dalgada aküye geçişte kapanabilir. Bilgisayarınızın güç kaynağı aktif PFC’li ise UPS’in akü modunda saf sinüs verdiğinden emin olun.

1/1, 3/1, 3/3 ne demek? Ürün adlarında görülen bu gösterim giriş ve çıkış fazını anlatır. 1/1, tek faz giriş ve tek faz çıkış demektir; bilgisayar, ofis ve küçük sunucu odalarında kullanılan budur. 3/1 ve 3/3 modeller üç fazlı elektrik tesisatı olan yerler içindir ve kurulumu elektrik tesisatçısıyla birlikte planlanır.

4. Çalışma süresi ne kadar olmalı?

UPS’in akülerle ne kadar dayanacağı bağlanan yüke ve akü kapasitesine bağlıdır. Aynı UPS az yükte uzun, tam yükte kısa süre dayanır. Üreticiler bunu yük-süre tablosuyla verir; kutudaki tek bir süre değeri genellikle belirli bir yük için hesaplanmıştır.

Masaüstü ve ofis UPS’lerinin asıl amacı saatlerce çalışmak değil, kesinti anında işi kaydedip cihazı düzgün kapatacak zamanı vermektir. Kısa kesintilerin sık olduğu yerlerde bu yeterlidir. Kayıt cihazının, ağın ya da sunucunun uzun kesintilerde de çalışması gerekiyorsa harici akü bağlanabilen, uzun süreli modeller seçilir; yalnızca daha büyük VA’lı bir UPS almak süreyi orantılı biçimde uzatmaz.

5. Akü: UPS’in eskiyen parçası

Ev ve ofis UPS’lerinin çoğunda 12 V kuru tip (bakım gerektirmeyen, kapalı) aküler kullanılır; ürün adlarındaki “2 x 7Ah” ya da “1 x 9Ah” ifadesi içindeki akü sayısını ve kapasitesini gösterir. Aynı modelin 9Ah akülü sürümü, 7Ah akülü sürümünden daha uzun dayanır.

• Akü zamanla kapasite kaybeder. Her gün kesinti olmasa da aküler yaşlanır; sıcak ortamda bu süreç hızlanır. UPS’i kalorifer peteğinin, güneş alan camın ya da kapalı dolabın içine koymayın.
• Değişim işaretleri. UPS’in akü uyarısı vermesi, kendi kendine yaptığı testte başarısız olması, kesintide beklenenden çok erken kapanması ya da akünün şişmesi değişim zamanı geldiğini gösterir. Şişmiş akü kullanılmaya devam edilmemelidir.
• Hepsi birlikte değişir. Birden fazla akülü UPS’lerde aküler seri bağlıdır; biri yenilenip diğeri eski bırakılırsa yeni akü de kısa sürede yıpranır. Aynı gerilim ve kapasitedeki akülerle hepsi birlikte değiştirilmelidir.
• Kutup ve bağlantı. Akü değişiminde UPS kapatılıp prizden çekilir, kutuplar karıştırılmaz. Büyük UPS’lerde ve kabin tipi modellerde değişimi işi bilen birine yaptırın.

6. UPS’e ne bağlanır, ne bağlanmaz?

Birçok UPS’te iki tür priz vardır: akü korumalı çıkışlar ve yalnızca gerilim koruması olan çıkışlar. Bilgisayar, monitör, modem, switch, NAS ve kayıt cihazı akü korumalı çıkışlara bağlanır.

• Lazer yazıcı bağlamayın. Lazer yazıcılar ısınırken kısa süreli yüksek akım çeker; bu UPS’i aşırı yüke sokar ve bağlı bilgisayarların da kapanmasına yol açabilir.
• Isıtıcı, su ısıtıcısı, elektrikli soba gibi yüksek güç çeken cihazlar UPS’e bağlanmaz.
• UPS çıkışına çoklu priz zinciri kurmayın. Her eklenen cihaz aynı kapasiteden yer; çıkışa takılan uzatmayla UPS farkında olmadan aşırı yüklenir.

7. Otomatik kapatma: gece yaşanan kesinti

Ofiste kimse yokken elektrik kesilirse UPS akü bitene kadar dayanır ve sonra her şey yine ani biçimde kapanır. Bunu önlemek için UPS, USB ya da ağ bağlantısıyla bilgisayara, sunucuya veya NAS’a bağlanır. Akü belirli bir seviyeye indiğinde cihazlar kendiliğinden düzgün kapanır. Birçok NAS UPS sinyalini doğrudan tanır; merkezi yedeklemeyi bu düzenle birlikte kurmayı yedekleme sistemi kurulumu rehberimizde anlattık. Kurulumdan sonra bu ayarın gerçekten çalıştığı, UPS fişi çekilerek bir kez denenmelidir.

Senaryoya göre seçim

Kameraları ve erişim noktalarını besleyen switch’in seçimini ofis switch seçimi rehberimizde ayrıca anlattık.

Ofis ve sunucu kurulumunda UPS’e nasıl bakıyoruz?

Önce neyin korunacağını belirliyoruz: hangi cihazlar kesintide açık kalmalı, hangileri yalnızca düzgün kapanmalı, kesintiler ne sıklıkta ve ne kadar sürüyor. Bağlanacak cihazların tüketimini ölçüyor, UPS’i watt değerine ve gereken süreye göre seçiyoruz; ihtiyaç olmayan büyük modeli önermiyoruz. Kurulumda akü korumalı çıkışlara doğru cihazların bağlandığını, otomatik kapatmanın çalıştığını deneyerek teslim ediyoruz.

UPS seçimi ya da ofis altyapınız için Çankaya’daki atölyemize uğrayabilir, Ankara’nın her yerinde yerinde keşif için bizi arayabilir ya da ihtiyacınızı WhatsApp’tan yazabilirsiniz.