Son güncelleme: 11 Kasım 2026
RAID ya da NAS bozulunca ilk ne yapılmalı?
RAID'de veri birden fazla diske belirli bir düzenle dağıtılır. Dizi bozulduğunda bu düzenin bilgisi hâlâ disklerin üzerindedir; kurtarmanın temeli, o bilgiyi bozmadan diskleri olduğu gibi korumaktır. Atölyede RAID işlerinde ilk sorduğumuz şey de arızadan sonra dizide ne yapıldığıdır. Sırasıyla şunları yapın:
- Cihazı düzgünce kapatın. NAS ya da sunucu hâlâ çalışıyorsa ve uyarı veriyorsa üzerine yeni veri yazılmasını durdurun.
- Yeniden oluşturmayı (rebuild) başlatmayın. Bozuk disk ve diğer disklerin durumu bilinmeden başlatılan rebuild, sağlam disklere uzun ve yoğun bir okuma yükü bindirir.
- Diskleri numaralandırın. Çıkarmadan önce her diske hangi yuvadan çıktığını yazın (1, 2, 3...). Diskleri sonra karıştırmamak kurtarmayı kolaylaştırır.
- Olanları not edin. Hangi disk ne zaman uyarı verdi, değiştirildi mi, rebuild başladı mı, cihaz kaç kez yeniden başlatıldı? Bu bilgiler dizinin doğru kurgulanmasına yardım eder.
- Veri önemliyse dokunmadan danışın. Diskleri ya da cihazı bu haliyle veri kurtarma yapan bir servise götürün.
Hangi RAID seviyesi kaç disk kaybına dayanır?
| RAID seviyesi | Kaç disk kaybına dayanır? | Sınır aşılınca ne olur? |
|---|---|---|
| RAID 0 (şeritleme) | Hiç; tek disk bozulsa dizi düşer | Veri tüm disklere parça parça dağıldığı için bozuk diskin okunur hale getirilmesi gerekir |
| RAID 1 (ayna) | Bir disk (iki diskli dizide) | Her iki disk de bozulduysa, okunabilir durumdaki diskten kurtarma yapılır |
| RAID 5 (tek eşlik) | Bir disk | İkinci disk de düştüyse dizi çalışmaz; disklerin okunabilir kısımlarından dizi yeniden kurgulanır |
| RAID 6 (çift eşlik) | İki disk | Üçüncü disk düştüyse dizi çalışmaz; kurtarma RAID 5'teki gibi ilerler |
| RAID 10 (ayna + şerit) | Her ayna çiftinden bir disk | Aynı çiftin iki diski birden bozulduysa o çiftin diskleri ele alınmalıdır |
Synology'nin SHR'si gibi esnek dizi türleri de tek ya da çift disk kaybına göre benzer çalışır. Tabloda "dayanır" denen durumda dizi çalışmaya devam eder ama korumasızdır (degraded): bu sırada bir disk daha sorun çıkarırsa sınır aşılır. Bu yüzden korumasız çalışan bir dizide ilk iş, bozuk diski değiştirmekten önce verinin güncel bir kopyasını almaktır.
Rebuild neden riskli olabilir?
Yeniden oluşturma, değiştirilen diskin içeriğini diğer disklerdeki veriden hesaplayarak yazar. Bunun için sağlam kalan disklerin tamamı baştan sona okunur. Dizideki diskler çoğu zaman aynı anda alınmış, aynı süre çalışmış disklerdir; biri bozulduğunda diğerleri de yıpranmış olabilir. Bu uzun okuma sırasında ikinci bir diskte okunamayan bölge çıkarsa rebuild yarıda kalabilir ve dizi tamamen düşebilir.
Rebuild her zaman yanlış değildir; güncel bir yedeğiniz varsa ve diğer disklerin sağlığından eminseniz doğru adımdır. Yanlış olan, yedeği olmayan ve durumu bilinmeyen bir dizide "belki düzelir" diye başlatmaktır.
RAID bozulunca neler yapılmamalı?
| Yapın | Yapmayın |
|---|---|
| Cihazı düzgünce kapatın | Uyarıya rağmen çalıştırmaya, üzerine veri yazmaya devam etmek |
| Diskleri yuva sırasına göre numaralandırın | Diskleri farklı sırayla takmak, yuvalar arasında yer değiştirmek |
| Arızadan sonra yapılanları not edin | Diziyi silip aynı ayarlarla yeniden oluşturmak ("yeniden kurarsam veri geri gelir" düşüncesi) |
| Veri önemliyse servise danışın | NAS'ı fabrika ayarlarına döndürmek ya da işletim sistemini yeniden kurmak |
| Disklerin önce kopyasını aldırın | Diskleri bilgisayara takıp Windows'un "başlat / biçimlendir" önerisini kabul etmek |
Dosya sistemi onarım komutları (chkdsk, fsck gibi) da bozuk bir dizide kurtarma yerine kalıcı değişiklik yapabilir. Bu komutlar dizi doğru kurgulandığından emin olunmadan çalıştırılmamalıdır.
RAID ve NAS'tan veri nasıl kurtarılır?
Servis sürecinin amacı diskleri yeniden çalıştırmak değil, dizinin düzenini bozmadan veriyi dışarı almaktır. Genel akış şöyledir:
- Her diskin ayrı teşhisi: Diskler tek tek incelenir. Fiziksel arızalı (tıkırtı yapan, dönmeyen) bir disk varsa önce o ele alınır; içinin açılması gerekirse işlem toz kontrollü temiz oda (cleanroom) koşullarında yapılır. Tek diskteki fiziksel belirtileri hard disk tıkırtı sesi yazımızda anlattık.
- Disk imajı: Her diskin birebir kopyası alınır. Sonraki bütün işlemler orijinal diskler üzerinde değil, bu kopyalar üzerinde yapılır.
- Dizinin sanal olarak kurgulanması: Disk sırası, şerit boyutu ve eşlik düzeni gibi parametreler kopyalardan tespit edilir ve dizi yazılım ortamında yeniden kurulur. Orijinal disklere bu sırada hiçbir şey yazılmaz.
- Verinin çıkarılması: Kurgulanan dizideki dosya sistemi okunur ve veriler sağlam bir hedef diske aktarılır.
Süre ve sonuç; disk sayısına, kaç diskin fiziksel olarak arızalı olduğuna ve arızadan sonra dizide neler yapıldığına bağlıdır. Kesin bilgi ancak teşhisten sonra verilebilir; işleme sizin onayınız olmadan başlanmaz. Cleanroom ortamında başarı oranımız %95'in üzerindedir; veri kurtarılamazsa ücret alınmaz.
RAID varken neden ayrıca yedek gerekir?
RAID, bir disk bozulduğunda çalışmanın kesintisiz sürmesini sağlar; yedeğin yerini tutmaz. Yanlışlıkla silinen bir dosya bütün disklerden aynı anda silinir, fidye yazılımı bütün dizideki dosyaları aynı anda şifreler, cihaz çalınır ya da yanarsa bütün diskler birlikte gider. Önemli verinin RAID dışında, başka bir cihazda ve mümkünse başka bir yerde de kopyası olmalıdır. Kurulumu yedekleme sistemi kurulumu yazımızda anlattık.
Ani elektrik kesintileri de NAS'larda yazma sırasında dizinin tutarsız kalmasına yol açabilir. NAS'ı kesintisiz güç kaynağına bağlamak ve kesintide cihazın düzgün kapanmasını sağlamak bu riski azaltır; seçimi UPS seçimi yazımızda bulabilirsiniz. Bozulan diski değiştirirken de yerine NAS kullanımı için üretilmiş, en az eskisi kadar kapasiteli bir disk seçin.
RAID diziniz ya da NAS cihazınız bozulduysa Çankaya'daki atölyemize diskleri ya da cihazı getirebilir veya önce 0530 338 21 91'i arayarak durumu anlatabilirsiniz. Cihazın marka ve modelini, RAID seviyesini (biliyorsanız) ve arızadan sonra yapılanları söylemeniz teşhisi kolaylaştırır.