Kısa cevap: iyi bir yedekleme sistemi dört şeyi yapar
- Kendiliğinden çalışır. Elle kopyalama unutulur; serviste en son yedeğin aylar önceye ait olduğunu çok sık görüyoruz. Yedek, bir takvime bağlı olarak insan hatırlamadan alınmalıdır.
- 3-2-1 düzenine uyar. Verinin üç kopyası, iki farklı ortamda, en az biri başka bir fiziksel konumda durur.
- Sürüm tutar. Yalnızca son hâli değil, geçmiş günlerin hâllerini de saklar. Üç hafta önce bozulan bir dosya, bu sayede sağlam hâline döner.
- Geri yüklemesi denenmiştir. Geri dönmeyen yedek, hiç alınmamış yedekle aynıdır. Kurulum, başarılı bir geri yükleme testiyle biter.
Aşağıdaki sekiz adım, bu dört özelliği sırasıyla kurmak içindir.
1. Neyi, ne sıklıkla yedekleyeceğinize karar verin
İlk iş bir envanterdir: belgeler, fotoğraflar, muhasebe ya da ERP veritabanı, e-posta arşivi, ortak klasörler, sunucular. Her biri için iki soru sorulur. Ne kadar veri kaybına katlanabilirim? Bir günlük işi yeniden yapmak mümkünse günlük yedek yeter; gün içinde sürekli kayıt giren bir muhasebe veritabanı için saatlik ya da daha sık yedek gerekir. Ne kadar sürede işe dönmem gerekir? Yalnızca dosyalar mı geri gelecek, yoksa bilgisayarın ya da sunucunun tamamı mı? Tam sistem imajı, bozulan bir makineyi saatler içinde ayağa kaldırır; dosya yedeği ise işletim sistemi ve programların yeniden kurulmasını gerektirir.
2. 3-2-1 düzenini kurun
Yıllardır değişmeyen pratik kural: 3 kopya, 2 farklı ortam, 1 kopya başka bir konumda. Evde bu, bilgisayarın kendisi + harici disk + bulut hesabı anlamına gelebilir. Küçük bir ofiste çoğu zaman bilgisayarlar ve sunucu → ofisteki NAS → bulut ya da ofis dışında saklanan bir disk olarak kurulur. Yangın, su baskını ya da hırsızlık gibi bütün ofisi etkileyen bir olayda işi kurtaran, başka konumdaki üçüncü kopyadır.
Sık yapılan bir karışıklık: RAID yedek değildir. RAID, disklerden biri bozulduğunda cihazın çalışmaya devam etmesini sağlar; silinen ya da şifrelenen dosya bütün disklerde aynı anda silinmiş ya da şifrelenmiş olur.
3. Hedefi seçin: harici disk, NAS ya da bulut
Harici disk
En ucuz ve en basit hedef; tek bilgisayar için yeterlidir. Zayıf yanı sürekli takılı kalmasıdır: takılı disk fidye yazılımına da açıktır. İki diski dönüşümlü kullanıp birini başka yerde saklamak bu riski kapatır.
NAS
Ofisteki bütün bilgisayarların yedeğini tek merkezde toplar, sürüm ve anlık görüntü tutar. Birden fazla disk taşıdığı için bozulmaya dayanıklıdır, ama yine de tek bir cihazdır; kendi yedeğinin de olması gerekir. Elektrik kesintisinde dosya sistemi zarar görmesin diye kesintisiz güç kaynağına bağlanmalıdır.
Bulut
Başka konumdaki kopya için en kolay yol. İlk tam yüklemenin süresini internetin yükleme hızı belirler; sonrası yalnızca değişiklikleri gönderir. Hesabın kendisi de korunmalıdır: iki adımlı doğrulama açık olmalıdır.
4. Yazılımı kurun ve otomatiğe bağlayın
Hangi yazılımın kullanılacağı yedeklenen şeye göre değişir. Hepsinde ortak kural aynıdır: bir takvime bağlanır ve insan müdahalesi beklemeden çalışır.
- Windows bilgisayar: Dosya Geçmişi, kişisel klasörleri harici diske ya da ağdaki bir klasöre sürümlü olarak yedekler. Tüm sistemin geri dönmesi gerekiyorsa imaj alan bir yedekleme yazılımı eklenir.
- Mac: Time Machine, harici diske ya da destekleyen bir NAS’a saatlik yedek alır ve eski sürümleri disk doldukça kendisi temizler.
- Ofis ve NAS: Synology tarafında Active Backup for Business bilgisayarların ve sunucuların yedeğini NAS’ta toplar, Hyper Backup NAS’ın kendisini buluta ya da ayrı bir diske yedekler. QNAP tarafında aynı işi Hybrid Backup Sync görür.
- Sunucu ve sanal makineler: Veeam gibi sanal makine düzeyinde yedek alan kurumsal yazılımlar kullanılır.
- Veritabanları: Muhasebe, ERP ya da e-ticaret veritabanı açıkken dosyasını kopyalamak tutarsız bir kopya üretebilir. Veritabanının kendi döküm aracıyla ya da programın yedekleme işleviyle alınan yedek esas alınmalıdır.
Senkronizasyon (OneDrive, Google Drive masaüstü uygulaması) bu listede yok, çünkü tek başına yedek değildir: silinen ya da şifrelenen dosya diğer tarafta da silinir ya da şifrelenir.
5. Saklama ve sürüm politikasını belirleyin
Her yedek bir öncekinin üzerine yazılırsa, geç fark edilen bir sorun geri alınamaz: üç hafta önce bozulmuş bir dosyanın bozuk hâli, son üç haftanın bütün yedeklerinde aynıdır. Bu yüzden kaç gün geriye gidilebileceği baştan belirlenir; yaygın düzen günlük yedeklerin birkaç hafta, haftalık ve aylık yedeklerin daha uzun tutulmasıdır. Saklama süresi dolan yedeğin kendiliğinden silinmesi de ayarlanmalıdır; yoksa disk ya da bulut kotası dolar ve yedekleme sessizce durur.
6. Yedeği fidye yazılımından yalıtın
- Ayrı hesap: Yedeğin yazıldığı yere, günlük kullanılan kullanıcı hesabıyla yazılamamalıdır. Yedekleme ayrı ve yetkisi sınırlı bir hesapla çalışır.
- Değiştirilemez anlık görüntü: Güncel NAS işletim sistemleri, belirlenen süre boyunca silinemeyen ve değiştirilemeyen anlık görüntü desteği sunar. Fidye yazılımı ağdaki paylaşımı şifrelese bile bu görüntüler sağlam kalır.
- Ağdan kopuk bir kopya: En az bir kopya ya çevrimdışı bir diskte ya da sürüm tutan, ayrı kimlik bilgileriyle korunan bir bulut hesabında durur.
- Yönetim paneli internete açık bırakılmaz: NAS’ın yönetim arayüzüne dışarıdan erişim gerekiyorsa VPN üzerinden verilir, iki adımlı doğrulama açılır.
7. Geri yüklemeyi deneyin
Yedekleme yazılımının "başarılı" demesi, yedeğin geri döneceğini göstermez; yalnızca kopyalamanın hatasız bittiğini gösterir. Test üç biçimde yapılır: rastgele seçilen dosyalar başka bir klasöre geri yüklenip açılır; veritabanı yedeği ayrı bir test ortamına yüklenip tablolar ve kayıtlar kontrol edilir; tam sistem imajı varsa başka bir diske ya da sanal makineye açılıp sistemin başladığı görülür. Test kurulumdan hemen sonra bir kez, sonra düzenli aralıklarla ve düzende yapılan her değişiklikten sonra tekrarlanır.
8. İzleyin: yedekleme en çok sessizce bozulur
Yedeklemenin en yaygın arızası görünür bir hata değil, sessiz duruştur: hedef disk dolar, bir parolanın süresi biter, yedeklenen klasörün yeri değişir ve yazılım artık var olmayan bir yolu yedeklemeye devam eder. Bunları yakalamanın yolu bildirimdir. Bir incelik: her gün "yedek alındı" mesajı gelirse bir süre sonra kimse okumaz. Bildirim yalnızca bir sorun olduğunda gelmeli; yedek alınmadığında, yedek bayatladığında ya da boyutu beklenenden çok küçük çıktığında.
Kendi sistemimizde nasıl uyguluyoruz ve testte ne bulduk?
Mağazamızın ve servis kayıtlarımızın durduğu veritabanı her gece sunucuda yedekleniyor. Sabah bu yedek ofisteki bilgisayara çekilip bütünlüğü test ediliyor; üçüncü kopya buluta gönderilip sağlama toplamıyla karşılaştırılıyor. İki tarafta da son on dört günün yedeği tutuluyor, yeni yedek geldiğinde en eskisi kendiliğinden siliniyor. Yedek alınmazsa, bayatlarsa ya da boyutu şüpheli çıkarsa telefona bildirim geliyor; her şey yolundaysa sistem sessiz kalıyor.
Kurulumu bitirdikten sonra yedeği boş bir test veritabanına geri yükledik. Doksan yedi tablonun hepsi döndü, ama geri yükleme ancak karakter seti ve SQL modu elle belirtildiğinde sorunsuz tamamlandı: yedek dosyası bu iki ayarı kendisi taşımıyordu. Varsayılan ayarlarla geri yüklenseydi Türkçe karakterler bozulabilir, bazı kayıtlar hata verebilirdi. Yani yedek her gece "alınıyordu", ama bir gün gerçekten gerektiğinde sorunsuz dönmeyecekti. Döküm betiğine iki satır ekledik, testi tekrarladık, yedek artık geri yüklenmesi için hiçbir ek ayar istemiyor.
Bu yüzden bir yedekleme kurulumunu "yedek alınıyor" mesajıyla değil, başarılı bir geri yükleme testiyle bitmiş sayıyoruz.
Ne zaman profesyonel destek almalı?
Tek bir bilgisayar için yukarıdaki adımları kendiniz uygulayabilirsiniz. Birden fazla bilgisayar ve ortak klasör, muhasebe ya da ERP veritabanı, sunucu ya da sanal makine varsa, yani yedeklenecek şeylerin birbirine bağlı olduğu her durumda, kurulumu ve geri yükleme testini planlı yapmak gerekir. Kişisel veri işleyen işletmelerde yedekler de aynı güvenlik önlemlerini gerektirir: şifreleme ve sınırlı erişim. Ankara’da yedekleme sistemi ve NAS kurulumu yapıyor, periyodik geri yükleme testini bakım anlaşması kapsamında üstleniyoruz. Yedeği olmayan bir diskten veri kaybettiyseniz veri kurtarma sayfamıza bakın.