Bilgisayar Kendi Kendine
Kapanıyor: Sebepleri

Kapanma biçimi sebebi ele veriyor

Teşhise başlamadan önce şunu netleştirin: cihaz tamamen kapanıyor mu, yoksa yeniden mi başlıyor? İkisi farklı yerlere işaret eder.

1. Isınma: en sık sebep

İşlemci ve ekran kartı belirli bir sıcaklığa ulaşınca önce hızlarını düşürür (bu aşamada yavaşlama hissedersiniz), kritik eşiği geçince sistem doğrudan kapanır. Yani kapanmadan önce genelde bir yavaşlama dönemi yaşanır — geriye dönüp düşündüğünüzde bunu hatırlıyorsanız teşhis büyük ölçüde netleşmiştir.

Sıcaklığı ölçün

Tahmin yerine ölçüm yapın. Sıcaklık izleme programlarıyla boştaki ve yük altındaki değerleri kaydedin. Yük altında kritik eşiğe dayanan bir sistemde soğutma yetersiz demektir. Kapanma tam da sıcaklığın tepe yaptığı anda oluyorsa sebep bulunmuştur.

Neden yetersiz kalır?

• Toz: Soğutucu kanatları arasına sıkışan toz, havanın geçişini fiziksel olarak keser. Masaüstünde toz filtreleri, laptopta menfezler tıkanır.
• Kuruyan termal macun: İşlemci ile soğutucu arasındaki ısı transferini sağlayan macun zamanla sertleşip işlevini yitirir. Birkaç yıllık cihazlarda bu neredeyse rutin bir bakım kalemidir.
• Duran fan: Yatağı yorulmuş bir fan yavaşlar veya tamamen durur. Kasa içi sesin azalması aslında iyi haber değildir.
• Hava akışı: Duvara dayalı kasa, halı üzerinde çalışan bilgisayar veya kucakta kullanılan laptop, giriş menfezlerini kapatır.

Toz temizliğini kendiniz yapacaksanız dikkat edilmesi gerekenleri iç temizlik rehberimizde, laptoplara özgü ısınma sebeplerini ise ısınma rehberimizde ayrıntılı yazdık.

2. Güç kaynağı

Isınma elendiyse ikinci büyük başlık güç kaynağıdır ve iki farklı şekilde sorun çıkarır.

Yetersizlik: Sisteme güçlü bir ekran kartı eklendiğinde toplam tüketim, güç kaynağının kapasitesini aşabilir. Kritik olan ortalama tüketim değil, oyun sırasında oluşan ani tüketim sıçramalarıdır. Bu sıçramalar karşılanamayınca sistem anında kapanır.

Yorulma: Güç kaynakları yaşlandıkça içindeki kondansatörler kapasite kaybeder. Yıllardır sorunsuz çalışan bir sistem, hiçbir şey değişmediği halde kapanmaya başlamışsa bu güçlü bir adaydır. Kapasite hesabını ve nelere bakılması gerektiğini güç kaynağı rehberimizde anlattık.

Elektrik tarafını da eleyin

Şebeke gerilimindeki dalgalanmalar da aynı belirtiyi üretir. Cihazı farklı bir prizde veya farklı bir odada deneyin. Aynı hatta çalışan yüksek güçlü cihazlar (ısıtıcı, klima) devreye girdiğinde kapanma oluyorsa sebep bina içi elektrik tesisatındadır.

3. Toz ve fiziksel temas

Toz yalnızca ısı sorunu değildir; iletken hale gelip kısa devreye de yol açabilir. Ayrıca kasa içindeki güç kablolarının zamanla gevşemesi, özellikle 24 pin anakart ve ekran kartı besleme konnektörlerinde, ani kapanmaların bilinen bir sebebidir. Fişi çektikten sonra tüm güç konnektörlerini yerine sıkıca oturtmak masrafsız bir kontroldür.

4. Yazılım ve ayarlar

Daha nadir olsa da bu grubu da elemek gerekir:

• Güç seçenekleri: Uyku ve hazırda bekletme ayarları hatalı yapılandırıldığında beklenmedik kapanmalar görülebilir. Laptopta kapak ve batarya davranışı da buradan yönetilir.
• Sürücü çökmesi: Ekran kartı sürücüsü çöktüğünde sistem yeniden başlayabilir. Kapanma değil de yeniden başlama yaşıyorsanız buraya bakın.
• Zararlı yazılım: Sistem kaynaklarını sürekli sonuna kadar kullanan bir zararlı, dolaylı olarak ısınma kaynaklı kapanmaya yol açar.
• Windows olay günlüğü: Kapanma anına ait kayıtlar, kritik hata olup olmadığını gösterir. Hiçbir kayıt yoksa bu enerjinin aniden kesildiğine, yani donanımsal bir sebebe işaret eder.

Sırayla ne yapmalı?

• Sıcaklıkları ölçün, kapanma anıyla ilişkilendirin.
• Cihazın içini tozdan arındırın, fanların döndüğünü gözle doğrulayın.
• Tüm güç konnektörlerini yeniden oturtun.
• Farklı bir prizde deneyin.
• Olay günlüğünde kapanma anına bakın.
• Mümkünse bilinen sağlam bir güç kaynağıyla test edin.

Bu adımlar sonuç vermiyorsa sıra ölçüm gerektiren kısma gelir: güç kaynağının yük altındaki gerilim kararlılığı ve anakart üzerindeki besleme katları, ancak uygun ekipmanla değerlendirilebilir.

Servisimizde bu şikâyette önce sıcaklık ve tüketim ölçümü yapıyor, ardından güç kaynağını yük altında test ediyoruz. Sebep bakım kaynaklıysa temizlik ve termal macun yenilemesiyle çözüyor; parça yorulmuşsa bunu ölçüm sonucuyla birlikte bildiriyoruz.