Önce şu ayrımı yapın: kasa gerçekten çalışıyor mu?
Bu yazının konusu, bilgisayarın açıldığı hâlde ekrana görüntü gelmemesidir. İki tabloyu birbirine karıştırmak, teşhisi en baştan yanlış yola sokar. Şu üç işarete bakın:
Fanlar dönüyor mu?
Kasadan ya da dizüstünün havalandırmasından hava geliyorsa güç kaynağı çalışıyor demektir.
Işıklar yanıyor mu?
Güç düğmesindeki ya da klavye üzerindeki ışıkların yanması anakartın beslendiğini gösterir.
Disk sesi var mı?
Açılışta kısa bir tıklama ya da dönme sesi duyuyorsanız sistem yükleniyor olabilir.
Bu üçünden hiçbiri yoksa sorun görüntüde değil, güçtedir; o tablo bu yazının konusu değil. Üçü de varsa doğru yerdesiniz: makine çalışıyor, yalnızca görüntü ekrana ulaşmıyor.
Monitör mü suçlu, bilgisayar mı? Tek testle ayırın
Bu ayrımı yapmanın en hızlı yolu monitörün kendi menüsünü açmaktır. Monitörün üzerindeki menü tuşuna basın:
- Menü ekranda beliriyorsa monitörün paneli, arka aydınlatması ve kartı çalışıyor demektir. Sorun monitörde değil; kabloda, giriş seçiminde ya da bilgisayar tarafındadır. Bu tek test, çoğu durumda gereksiz monitör değişimini önler.
- Menü hiç açılmıyorsa monitörün kendisinden şüphelenin. Monitörü başka bir cihaza (örneğin bir dizüstü bilgisayara ya da oyun konsoluna) bağlayarak doğrulayın.
- Ekranda "Sinyal yok" yazısı geziniyorsa monitör sağlamdır ve bilgisayardan sinyal gelmediğini kendisi söylüyordur. Bu, bir arıza mesajı değil, bilgi mesajıdır.
Kablo ve giriş kaynağı: en sık atlanan iki sebep
Serviste "ekranım bozuldu" diye gelen makinelerin önemli bir kısmı bu iki başlıkta çözülür ve hiç parça değişmez:
- Giriş kaynağı yanlış seçili. Monitörün birden fazla girişi varsa (HDMI 1, HDMI 2, DisplayPort, VGA) ve otomatik algılama kapalıysa, monitör boş bir girişte bekliyor olabilir. Menüden girişleri tek tek deneyin.
- Kablo tam oturmamış. DisplayPort ve HDMI konektörleri dışarıdan takılı görünüp içeride yarım oturabilir. Her iki uçtan da çıkarıp yeniden, sonuna kadar bastırarak takın.
- Kablo içeriden kopmuş. Özellikle masa arkasında kıvrılan, sıkışan ya da sık sık takılıp çıkarılan kablolarda görülür. Dışarıdan sağlam görünür. Elinizde varsa farklı bir kabloyla test edin.
- Dönüştürücü/adaptör arızası. HDMI-VGA, USB-C-HDMI gibi dönüştürücüler bu zincirin en kırılgan halkasıdır ve sessizce bozulur. Mümkünse dönüştürücüyü aradan çıkarıp doğrudan bağlanın.
- Yanlış çıkışa takılmış. Masaüstünde ayrı ekran kartı varsa kablo, anakartın çıkışına değil ekran kartının çıkışına takılmalıdır. Ekran kartı takılıyken anakart çıkışı çoğu sistemde kapalıdır ve hiç görüntü vermez.
Bilgisayar tarafındaki sebepler
Monitör ve kablo elendiyse sıra makinenin içinde. Bu tablonun en sık üç sebebi şudur:
- Bellek (RAM) temassızlığı. Görüntüsüz açılışın en yaygın sebebi budur ve çoğu zaman parça değişimi gerektirmez. Modülün yuvasında zamanla gevşemesi, toz ya da oksitlenme yeterlidir. Modüllerin çıkarılıp temizlenerek yeniden takılması sık sık sonucu çözer.
- Ekran kartı yuvaya tam oturmamış. Kasa taşındıysa ya da yakın zamanda içine müdahale edildiyse kart yuvasından milimetrik kaymış olabilir. Bu durumda sistem açılır, fanlar döner, görüntü gelmez.
- Ekran kartı arızası. Gerçek bir kart arızası da bu tabloyu üretir, ancak bunu söylemeden önce yukarıdakiler elenmelidir. Anakartın kendi görüntü çıkışı varsa, ekran kartını çıkarıp doğrudan anakarttan bağlanmak kesin sonuç verir: görüntü geliyorsa suçlu karttır.
Açılışta anakartın verdiği bip sesleri de yol gösterir. Düzenli tek bir kısa bip normal açılışı, art arda gelen düzensiz diziler ise genellikle bellek veya görüntü hatasını anlatır. Anlamı anakart üreticisine göre değişir; modelinizin kılavuzuna bakmak gerekir.
Dizüstü bilgisayarlarda tablo farklıdır
Dizüstünde monitörü ayırıp test etme imkânı yoktur, bu yüzden ayrım harici monitör testiyle yapılır. Dizüstünüzü HDMI ya da USB-C ile bir monitöre veya televizyona bağlayın:
- Harici ekranda görüntü varsa anakart, işlemci ve ekran kartı çalışıyor demektir. Sorun panelde, panel kablosunda ya da arka aydınlatma devresindedir. Panel kablosu menteşenin içinden geçtiği için, kapağı çok açıp kapatan makinelerde zamanla yorulur.
- Harici ekranda da görüntü yoksa sorun görüntü zincirinin daha derininde, anakart tarafındadır.
- Karanlık odada ekrana çok yakından bakın. Soluk da olsa masaüstünü seçebiliyorsanız panel görüntü üretiyor, yalnızca arka aydınlatma yanmıyor demektir. Bu, panelin tümden değişmesi gerekmeyebileceğine işaret eden önemli bir bulgudur.
Ne zaman servise götürmeli?
Aşağıdaki durumlarda evde yapılabilecekler tükenmiştir:
- Monitör başka bir cihazda çalışıyor, kablo ve giriş kaynağı denendi, yine de görüntü yok.
- Anakartın kendi çıkışından da görüntü alınamıyor.
- Açılışta düzensiz bip dizisi geliyor ve bellek modülleri yeniden takılmasına rağmen değişmiyor.
- Dizüstünde harici ekranda da görüntü yok.
- Görüntü rastgele kesiliyor ve makine ısındıkça sıklaşıyor.
Bu tabloların hepsinde teşhis, parça değiştirerek deneme yöntemiyle değil, çalışan parçalarla test ederek yapılır. Kasayı açmaya alışkın değilseniz, bellek ve ekran kartı sökme işlemini statik elektrik riski nedeniyle serviste yaptırmak daha güvenlidir.