Laptop Şarj Olmuyor:
Adaptör mü, Soket mi, Batarya mı?

Önce batarya simgesini okuyun: üç durum, üç farklı yön

Adaptörü takıp ekranın sağ altındaki batarya simgesinin üzerine gelin. Windows'un orada yazdığı ifade, aramayı nereden başlatacağınızı belirler. Serviste ilk sorduğumuz şey de budur:

Bu ayrımı yapmadan parça değiştirmek, şarj arızalarında en çok para kaybettiren hatadır: adaptör hiç algılanmıyorken batarya değiştirmek ya da yüzde 80'de duran bir cihaza yeni soket takmak gibi.

1. Adaptör ve kablo: zincirin en çok yıpranan halkası

Adaptör tarafı hem en olası hem en ucuz sebeptir; bu yüzden her zaman buradan başlanır. Sırayla kontrol edin:

• Adaptörün üzerindeki ışık. Her adaptörde yoktur, ama varsa ve yanmıyorsa sorun prizde, şebeke kablosunda ya da adaptörün kendisindedir. Uzatma kablosunu ve çoklu prizi devreden çıkarıp doğrudan duvar prizinde deneyin.
• Şebeke kablosu. Adaptörün priz tarafındaki kablo ayrı bir parçadır ve adaptöre takıldığı yerde gevşer. Fişi adaptöre iyice bastırın; bu basit adım şaşırtıcı sıklıkta tek sebeptir.
• İnce kablonun bükülme noktaları. Adaptörden cihaza giden kablo, en çok cihaz ucuna yakın birkaç santimde ve adaptörden çıktığı yerde kopar. Dış kılıf sağlam görünür, içerideki tel kopmuştur. Belirtisi klasiktir: kabloyu belirli bir açıda tutunca şarj başlar, bırakınca kesilir. Kabloyu ortasından hafifçe bükerek şarjın gidip geldiğine bakın; geliyorsa kablo, gelmiyorsa soket başlığına geçin.
• Etiketi okuyun. Adaptörün üzerinde "OUTPUT" satırında gerilim ve akım yazar; örneğin 19,5 V ve 3,34 A çarpımı yaklaşık 65 W eder. Gerilim cihazın orijinal adaptörüyle aynı olmalı, akım eşit ya da daha yüksek olabilir. Gücü düşük bir adaptör cihazı çalıştırır ama bataryayı dolduramaz; bazı modeller bu durumda yalnızca cihaz kapalıyken şarj eder. Yedek adaptör almak gerekiyorsa mağazamızdaki adaptörlerde bu değerler ürün adında yazar.
• Kimlik pini. Bazı markalarda yuvarlak ucun ortasındaki ince pin, adaptörün gücünü cihaza bildirir. Pin kirlenir, bükülür ya da içindeki tel koparsa cihaz adaptörden çalışmaya devam eder ama şarjı reddeder ve açılışta adaptörün tanınamadığına dair bir uyarı gösterir. Bu tabloda çözüm cihazda değil, kablonun ya da adaptörün değişimindedir.
• USB-C ile şarj olan modeller. Adaptörün Power Delivery desteklemesi ve gücünün cihaza yetmesi gerekir; telefon adaptörleri genellikle yetmez ve Windows yavaş şarj uyarısı verir ya da hiç şarj etmez. Ayrıca her USB-C girişi şarj kabul etmez; yanında pil ya da şimşek simgesi olan girişi kullanın ve kabloyu ters çevirip diğer girişleri de deneyin.

Yapabileceğiniz en kesin test, aynı modele uyan başka bir adaptörle denemektir. Şarj başlıyorsa aramayı bitirdiniz; başlamıyorsa sorun cihazın içine, önce sokete taşınır.

2. Şarj soketi: dizüstünde en sık karşılaşılan mekanik arıza

Kablo takılıyken sehpadan çekilen, kabloya takılıp düşürülen ya da her gün defalarca takılıp çıkarılan cihazlarda şarj soketi zamanla gevşer. Sokette arıza şu belirtilerle kendini gösterir:

• Kablonun ucu sokette oynuyor, tam oturmuyor ya da içeri gömülmüş gibi duruyor.
• Şarj yalnızca kabloyu belirli bir açıda tutunca ya da üstüne bastırınca başlıyor; kabloyu ortasından bükmek etkilemiyor, soketin dibinden oynatmak etkiliyor.
• Kablo takılıyken masaya hafifçe dokunmak bile şarjı kesip geri getiriyor.
• Soket çevresi ısınıyor, takarken çıtırtı ya da kıvılcım oluyor.

Soket iki biçimde bulunur ve bu ayrım onarımın kapsamını belirler. Kablolu soket anakarta kısa bir kabloyla bağlıdır; parça olarak değiştirilir. Anakarta lehimli sokette ise gevşeme genellikle lehim bacaklarının çatlamasından kaynaklanır; bacaklar yeniden lehimlenir ya da soket sökülüp yenisi takılır. İkisinde de anakart değişimi gerekmez. USB-C ile şarj olan modellerde portun kendisi sokettir; port bazı modellerde ayrı bir kart üzerinde, bazılarında doğrudan anakarttadır.

Evde yapılacak tek şey, soketin içine ışık tutup tiftik ya da yabancı cisim olup olmadığına bakmaktır; cihaz kapalıyken tahta kürdan gibi metal olmayan bir araçla temizlenebilir. Metal cisim sokmayın. Bunun ötesi servis işidir ve gecikmemesi gerekir: oynayan bir soketle kullanmaya devam etmek, kesik temaslarda oluşan kıvılcımla anakarttaki güç yolunu yakabilir; küçük bir soket onarımı anakart onarımına dönüşür. Soket arızalarında izlediğimiz yolu notebook şarj soketi tamiri sayfasında anlattık.

3. "Takılı, şarj olmuyor": batarya mı, yazılım mı?

Cihaz adaptörü görüyorsa enerji hattı sağlamdır; sorun şarjın neden durdurulduğundadır. Bu tabloda önce yazılım tarafı elenir, çünkü hem daha sık hem de ücretsizdir:

• Şarj eşiği ayarı. Üreticiler, sürekli fişte kullanılan cihazlarda bataryayı korumak için şarjı belirli bir yüzdede kesen bir seçenek sunar: Lenovo Vantage'daki koruma modu, MyASUS'taki batarya sağlığı şarjı, Dell Power Manager'daki şarj profilleri, HP'de BIOS içindeki batarya sağlığı yöneticisi, MSI ve Huawei'nin kendi uygulamalarındaki benzer seçenekler. Yüzde hep aynı değerde, çoğunlukla 55 ile 80 arasında bir noktada duruyorsa arıza yoktur; ayar açıktır. Tam kapasite gerekiyorsa kapatın, masada kullanıyorsanız açık kalması bataryayı korur.
• Batarya sürücüsünü yenileyin. Aygıt Yöneticisi'ni açın, "Piller" başlığı altındaki Microsoft ACPI uyumlu denetim yöntemi pilini kaldırın ve cihazı yeniden başlatın; Windows sürücüyü kendisi yeniden kurar. Zararsız bir adımdır ve yanlış şarj durumu bildiren pek çok cihazı düzeltir.
• Güç boşaltma (gömülü denetleyici sıfırlama). Cihazı kapatın, adaptörü çıkarın, çıkarılabilir batarya varsa onu da çıkarın ve güç düğmesine 20-30 saniye basılı tutun. Bazı modellerde bunun yerine alt kapakta toplu iğneyle basılan küçük bir sıfırlama deliği vardır. Ardından önce adaptörü takın, sonra cihazı açın. Şarj denetimini yapan küçük denetleyicinin takılı kalması bu yolla çözülür.
• BIOS güncellemesi. Üreticiler şarj davranışıyla ilgili düzeltmeleri çoğu zaman BIOS güncellemesiyle dağıtır. Yalnızca üreticinin sitesinden, cihaz adaptöre takılıyken ve batarya en azından kısmen doluyken uygulayın.
• Adaptör gücü. 1. başlıktaki güç yetersizliği de tam olarak bu ifadeyle kendini gösterir; farklı ve yeterli güçte bir adaptörle denemeden bataryayı suçlamayın.

4. Batarya: Windows'un kendi raporunu alın

Yazılım tarafı elendiyse sıra bataryadadır. Tahmin etmenize gerek yok; Windows bataryanın geçmişini ayrıntılı bir raporla verir. Başlat menüsüne "cmd" yazıp Komut İstemi'ni açın ve şu komutu çalıştırın: powercfg /batteryreport. Komut, kullanıcı klasörünüze battery-report.html adında bir dosya kaydeder; tarayıcıda açın ve şu üç değere bakın:

• Tasarım kapasitesi ile tam şarj kapasitesi. İlki bataryanın fabrikadan çıktığı hâlini, ikincisi bugün alabildiği en yüksek dolumu gösterir. Aradaki fark açıldıkça batarya yorulmuş demektir; tam şarj kapasitesi tasarımın yarısına yaklaşmışsa değişim gündemdedir.
• Döngü sayısı. Her tam dolup boşalma bir döngüdür. Sayı büyüdükçe kapasite kaybı hızlanır; bu değer bataryanın yaşını takvimden daha doğru anlatır.
• Son kullanım tablosu. Şarjın hangi saatte kesildiğini ve yüzdenin nasıl seyrettiğini gösterir; kesintilerin belirli bir kullanım biçimine denk gelip gelmediği burada görülür.

Batarya tarafında iki tablo daha vardır. Yüzde 100 görünüp fiş çekilince dakikalar içinde kapanan cihazda kapasite ölçümü bozulmuştur; bir kez tam doldurup kapanana kadar boşaltmak ve yeniden doldurmak ölçümü toparlar, toparlamıyorsa batarya gerçekten bitmiştir. Adaptör çekilince anında kapanan cihazda ise batarya hiç enerji tutmuyordur; bu, bataryanın ömrünü tamamladığının en açık işaretidir. Çıkarılabilir bataryalı modellerde bataryayı söküp yalnız adaptörle çalıştırmak, sorunun bataryada mı şarj devresinde mi olduğunu ayırır; dahili bataryalı modellerde bu ayrımı serviste gerilim ölçümüyle yaparız. Batarya değişimi gerekiyorsa kapsamı notebook batarya değişimi sayfasında bulabilirsiniz.

Alt kapakta kabarma, cihazın düz zeminde sallanması ya da dokunmatik yüzeyin yukarı itilmesi görüyorsanız bataryayı test etmeyi bırakın ve cihazı şarja takmayın; şişmiş batarya rehberi o durumda ne yapılacağını anlatır.

5. Anakart tarafı: şarj devresi

Farklı ve yeterli güçte adaptörle de değişmiyor, soket sağlam, yazılım elendi, batarya raporu makul ya da yeni batarya da şarj almıyorsa sorun anakarttaki şarj devresindedir. Bu grupta serviste en çok karşılaştıklarımız: şarjı yöneten entegrenin arızası, güç yolundaki bir sigortanın atması, sıvı temasından haftalar sonra ortaya çıkan korozyon ve gecikmiş soket onarımının yaktığı hat. Teşhis ölçümle yapılır: soketten gelen gerilim, şarj devresinin batarya hattına verdiği gerilim ve devrenin çektiği akım. Bu ölçümler yapılmadan batarya ya da soket değiştirmek, parayı yanlış parçaya harcamaktır; biz de ölçmeden parça önermiyoruz.

Eleme sırası: hangi testi önce yapmalı?

Her adımdan sonra durumu batarya simgesinden tekrar okuyun; aynı anda birden çok şey değiştirirseniz hangisinin işe yaradığını bilemezsiniz:

• 1. Simgeyi okuyun. Adaptör algılanıyor mu, "Takılı, şarj olmuyor" mu yazıyor, yüzde ne yapıyor?
• 2. Prizi ve şebeke kablosunu deneyin. Doğrudan duvar prizi, adaptöre tam oturmuş fiş, varsa adaptör ışığı.
• 3. Kabloyu bükün. Ortasından bükünce şarj gidip geliyorsa kablo; soketin dibinden oynatınca gidip geliyorsa soket.
• 4. Başka adaptörle deneyin. Aynı gerilim, eşit ya da yüksek akım, aynı uç.
• 5. Şarj eşiği ayarına bakın. Yüzde sabit bir değerde duruyorsa üretici uygulamasını açın.
• 6. Sürücüyü yenileyin ve güç boşaltın. Batarya sürücüsü kaldırma, 20-30 saniye güç düğmesi.
• 7. Batarya raporunu alın. powercfg /batteryreport; tasarım ve tam şarj kapasitesini karşılaştırın.
• 8. Servise getirin. Soket oynuyorsa ya da yukarıdakiler sonuç vermediyse, adaptörünüzle birlikte.

Servise getirmeden önce

Teşhisi en çok hızlandıran şey, cihazla birlikte adaptörü ve kablosunu getirmenizdir; ölçüm kullandığınız adaptörle başlar. Şunları da not edin: batarya simgesinde tam olarak ne yazıyor, sorun ne zaman ve nasıl başladı, kablo takılıyken cihaz düştü ya da kablo çekildi mi, sıvı teması oldu mu, şarj eşiği yazılımı kullanıyor musunuz, farklı adaptörle denediniz mi. Batarya raporunu almışsanız dosyayı da getirin.

Altunakar Bilgisayar olarak Ankara Çankaya'daki servisimizde şarj arızasıyla gelen dizüstü bilgisayarlarda önce adaptörü, soketi ve şarj devresini ölçüyor, sorunun hangi halkada olduğunu netleştirdikten sonra parça öneriyoruz. Soket onarımlarında soketin türüne göre lehimleme ya da parça değişimi yapıyor, batarya değişimlerinde rapor değerlerini işlem öncesinde sizinle paylaşıyoruz.