Mavi Ekran (BSOD) Hatası:
Sebepleri ve Çözümü

Önce şu soruyu cevaplayın: ne zaman başladı?

Teşhisin en hızlı yolu, hatanın başladığı ana bakmaktır. Bu tek soru olası sebeplerin yarısını eler:

Hata kodunu okuyun — asıl bilgi orada

Mavi ekranda genelde bir üzgün yüz, bir yüzde göstergesi ve altta durdurma kodu bulunur. O kod tahmin değil, sistemin size verdiği doğrudan ipucudur. Sık karşılaşılanlar ve pratikte ne anlama geldikleri:

• MEMORY_MANAGEMENT — Bellek yönetiminde tutarsızlık. İlk şüpheli RAM'dir, ancak bozuk bir sürücü de aynı kodu üretebilir.
• IRQL_NOT_LESS_OR_EQUAL — Bir sürücü, erişmemesi gereken bir bellek alanına dokundu. Ağırlıklı olarak sürücü kaynaklıdır.
• PAGE_FAULT_IN_NONPAGED_AREA — Beklenen veri bellekte bulunamadı. RAM veya disk.
• CRITICAL_PROCESS_DIED — Windows'un çalışması için şart olan bir süreç sonlandı. Genelde bozulmuş sistem dosyaları.
• INACCESSIBLE_BOOT_DEVICE — Sistem diski okunamıyor. Disk arızası, kablo teması veya BIOS'ta değişen disk modu.
• WHEA_UNCORRECTABLE_ERROR — Donanım düzeyinde düzeltilemeyen hata. İşlemci, anakart veya güç kaynağı tarafına bakılır. Hız aşırtma yapıldıysa ilk iş onu geri almaktır.
• VIDEO_TDR_FAILURE — Ekran kartı sürücüsü yanıt vermedi. Sürücü ya da ısınan/yorulmuş ekran kartı.

Kod her seferinde farklı çıkıyorsa bu da bir bilgidir: değişken kodlar genelde RAM veya güç kaynağı gibi sisteme geneline etki eden bir bileşeni işaret eder. Kod hep aynı ise hedef daralmış demektir.

1. Son değişikliği geri alın

Hata belirli bir olaydan sonra başladıysa çözüm de oradadır. Yeni taktığınız parçayı çıkarıp deneyin; güncellenen sürücüyü Aygıt Yöneticisi üzerinden önceki sürüme döndürün. Windows güncellemesinden hemen sonra başlayan mavi ekranlarda güncellemeyi kaldırmak çoğu zaman sonucu anında düzeltir.

Hız aşırtma (overclock) yapılmış bir sistemde ilk adım her zaman BIOS ayarlarını varsayılana döndürmektir. XMP/EXPO profili açıkken kararsız çalışan bellek kitleri, tam olarak bu tabloyu üretir.

2. RAM'i test edin

Bellek hataları mavi ekranın en klasik sebebidir ve test edilmesi ücretsizdir. Windows'un kendi Bellek Tanılama aracı başlangıç seviyesinde fikir verir; ancak kısa taramada temiz görünüp uzun testte hata veren modüller sık karşımıza çıkar. Bu yüzden serviste uzun süreli test uygularız.

Birden fazla modül varsa tek tek deneyin

En güvenilir ve masrafsız yöntem budur: modülleri teker teker takıp kullanmak. Hata yalnızca belirli bir modülle çıkıyorsa suçlu bulunmuş demektir. Hata modülleri değiştirdiğinizde de sürüyorsa bu kez anakart yuvasından şüphelenilir.

Kontakların oksitlenmesi de sanılandan sık bir sebeptir. Modülü çıkarıp yuvaya sıkıca yeniden oturtmak, özellikle uzun süre açılmamış masaüstü bilgisayarlarda sorunu tek başına çözebiliyor. Bellek yükseltmeyi düşünüyorsanız uyumluluk kriterlerini RAM yükseltme rehberimizde ayrıntılı anlattık.

3. Diski kontrol edin

Ömrünü tamamlamakta olan bir disk, mavi ekranın yanı sıra donmalar ve açılış sorunları da üretir. Diskin kendi sağlık verisi (S.M.A.R.T.) bu konuda oldukça açık konuşur: yeniden atanan sektör sayısı artıyorsa disk sizi uyarıyor demektir.

• Yönetici komut isteminde chkdsk /f /r dosya sistemi hatalarını onarır.
• sfc /scannow bozulmuş Windows sistem dosyalarını yeniler.
• Mekanik disklerde tıkırtı veya döngüsel ses duyuyorsanız test yapmayın; diski kullanmayı bırakın.

Son maddenin sebebi şu: arızalı bir mekanik diskte yapılan her okuma denemesi, kurtarılabilir veriyi azaltır. O aşamada doğru hamle cihazı kapatmaktır. Ayrıntılar için veri kurtarma rehberimize bakın.

4. Isınmayı ölçün

Sadece yük altında gelen mavi ekranlarda ısınma güçlü bir adaydır. İşlemci ve ekran kartı sıcaklıkları kritik eşiğe dayandığında sistem önce hızını düşürür, sonra kendini korumak için durur. Toz birikmesi ve kuruyan termal macun bunun iki numaralı sebebidir; ısınma rehberimizde ayrıntılandırdık.

5. Sürücüleri temiz kurun

Özellikle ekran kartı sürücülerinde "üzerine kurmak" kalıntı bırakır ve çakışma üretir. Doğru yöntem, mevcut sürücüyü tamamen kaldırıp üreticinin sitesinden indirilen güncel sürümü temiz kurmaktır. Sürücüyü üreticinin kendi sayfasından indirin; üçüncü taraf "sürücü güncelleyici" programları serviste sıkça sorunun kaynağı olarak karşımıza çıkıyor.

6. Temiz açılışla yazılımı eleyin

Arka planda çalışan bir programın çakışma yaratıp yaratmadığını anlamanın yolu, sistemi yalnızca Microsoft hizmetleriyle başlatmaktır. Bu durumda hata kayboluyorsa sebep yüklü yazılımlardan biridir ve tek tek açarak daraltılabilir. Antivirüs programlarının üst üste kurulu olması da bu grupta sık görülen bir sebeptir.

Ne zaman servise getirmeli?

Yukarıdaki adımlar sonuç vermediyse ya da hata kodu WHEA gibi donanım düzeyinde bir sorunu işaret ediyorsa, teşhis için ölçüm aletleri ve yedek parça gerekir. Anakart üzerindeki güç katlarının veya güç kaynağının kararsızlığı, yazılımla tespit edilemez.

Çankaya'daki servisimizde mavi ekran şikâyetlerinde önce sistem günlüklerini ve döküm dosyalarını inceliyor, ardından bellek, disk ve güç kaynağını kendi test donanımımızla ayrı ayrı doğruluyoruz. Böylece sağlam parça değiştirilmiyor, arıza gerçekten nerede ise oraya müdahale ediliyor.