Format Atmadan Önce
Yapılacaklar

Format neden bu kadar sık "eksik" yapılıyor?

Çünkü herkes aynı yerlere bakıyor: Masaüstü, Belgeler, Resimler. Bunlar zaten gözle görülen klasörler. Asıl sorun, uygulamaların kendi verilerini kullanıcıya görünmeyen klasörlerde tutması. Bu veriler diskin biçimlendirilmesiyle birlikte gider ve çoğu geri getirilemez — çünkü teknik olarak "kurtarılabilir" olsa bile üzerine yeni Windows kurulumu yazılmış olur.

Bu yüzden format öncesi yedekleme, dosya kopyalamaktan ibaret değil. Aşağıdaki dokuz maddeyi sırayla geçerseniz formattan sonra hiçbir şey aramak zorunda kalmazsınız.

1. Masaüstü ve kullanıcı klasörlerini olduğu gibi kopyalayın

Windows'ta C:\Kullanıcılar\KullanıcıAdınız klasörünün tamamını harici diske kopyalamak en sağlam yöntemdir. Bu klasörün içinde Masaüstü, Belgeler, İndirilenler, Resimler, Videolar ve Müzik zaten bulunur. Tek tek seçmek yerine üst klasörü almak, unutma ihtimalini sıfırlar.

Bir de klasik tuzak var: Masaüstündeki kısayollar dosya değildir. Kısayolun işaret ettiği asıl dosya başka bir diskte veya klasörde olabilir. Kısayolu kopyalamak size hiçbir şey kazandırmaz; sağ tık → "Dosya konumunu aç" ile gerçek dosyayı bulup onu yedekleyin.

Gizli klasörleri görünür yapın

Dosya Gezgini'nde Görünüm menüsünden gizli öğeleri açtığınızda kullanıcı klasörünüzün altında AppData adında bir klasör göreceksiniz. Birçok programın ayarları, şablonları ve kayıtları burada durur. Tamamını yedeklemek şart değil ama en azından yoğun kullandığınız programların klasörlerine bir göz atın.

2. E-posta arşivi: en sık ve en pahalı kayıp

Web tabanlı e-posta (Gmail, Outlook.com) kullanıyorsanız sorun yok — postalarınız sunucuda durur. Ancak masaüstü Outlook, Thunderbird veya benzeri bir program kullanıyorsanız durum değişir.

• POP3 ile kurulmuş hesaplarda postalar sunucudan indirilip silinir. Yani tek kopya bilgisayarınızdadır. Format = tüm yazışma geçmişinizin sonu.
• Outlook verilerini .pst ve .ost dosyalarında tutar. Bunlar AppData altındadır ve normal yedeklemede gözden kaçar.
• Thunderbird için profil klasörünün tamamını almanız gerekir.

Kurumsal müşterilerimizde format öncesi en çok bu adımda müdahale ediyoruz. Yıllara yayılmış fatura ve sözleşme yazışması, tek bir dosyanın kopyalanmamasıyla kaybolabiliyor.

3. Lisans anahtarlarını not edin

Formattan sonra "programı yeniden kurayım" dediğinizde lisans anahtarı istenir. Kutusu duruyorsa sorun yok; ama dijital alınmış ürünlerde anahtar çoğu zaman yalnızca kurulu programın içindedir.

• Windows: Güncel cihazların çoğunda lisans anakarta gömülüdür (dijital lisans) ve format sonrası kendiliğinden etkinleşir. Yine de Microsoft hesabınızla ilişkilendirilmiş olduğundan emin olun.
• Office: Microsoft hesabınıza bağlıysa sorun yok. Tek seferlik satın alınan sürümlerde ürün anahtarı gerekir.
• Antivirüs: Kalan gün sayınız varsa lisans anahtarını ve hangi e-posta ile kaydolduğunuzu not edin.
• Meslek programları: Muhasebe, CAD ve benzeri programlarda lisans genelde cihaza bağlıdır ve formattan önce lisansın devre dışı bırakılması gerekir. Bunu atlarsanız lisans "kullanımda" görünmeye devam eder ve yeni kuruluma takılırsınız. Bu maddeyi özellikle işaretleyin.

4. Tarayıcı: sadece yer imleri değil

Chrome, Edge veya Firefox'ta hesabınızla oturum açıp senkronizasyonu açtıysanız yer imleri, şifreler ve sekmeler bulutta durur; formattan sonra oturum açınca geri gelir. Senkronizasyon kapalıysa hepsi yalnızca bu bilgisayardadır.

Formattan önce: senkronizasyonu açıp tamamlanmasını bekleyin, ya da yer imlerini HTML dosyası olarak dışa aktarın. Kayıtlı şifreleri de dışa aktarabilirsiniz ama o dosya düz metindir — harici diske değil, güvenli bir yere koyun ve işiniz bitince silin.

5. İki adımlı doğrulama uygulamasını taşıyın

Bu, listedeki en riskli maddedir ve en çok atlanandır. Doğrulama kodu üreten uygulamayı bilgisayarınızda kullanıyorsanız ve yedek kodlarınız yoksa, format sonrası kendi hesaplarınıza giremezsiniz — dosya kaybı değil, erişim kaybı yaşarsınız.

Formattan önce doğrulama uygulamasını telefona aktarın veya her hesabın kurtarma kodlarını çıkarıp bir yere yazın. Bu kodlar bir kez gösterilir.

6. Sürücüleri önceden indirin

Yeni kurulan Windows çoğu donanımı tanır ama her zaman değil. En kötü senaryo şudur: format biter, bilgisayar açılır, ağ kartı sürücüsü yoktur ve internete bağlanamadığınız için hiçbir sürücüyü indiremezsiniz.

Bu yüzden formattan önce, üreticinin destek sayfasından model numaranıza ait ağ (Ethernet/Wi-Fi) ve yonga seti sürücülerini indirip USB belleğe atın. Ekran kartı ve ses sürücüsünü sonradan indirebilirsiniz, ama ağ sürücüsü elinizde olmalı.

Model numarasını da not edin

Sürücü ararken tam model gerekir. Formattan sonra sistem bilgilerine erişemeyeceğiniz için model ve seri numarasını önceden bir yere yazın. Laptoplarda bu bilgi genellikle alt kapaktaki etikettedir.

7. Programlarınızın listesini çıkarın

Formattan sonra "neler kuruluydu?" sorusu haftalarca peşinizi bırakmaz. Ayarlar → Uygulamalar ekranının ekran görüntüsünü alıp telefonunuza kaydetmek beş saniye sürer ve çok işe yarar.

Aynı şekilde yazıcı, tarayıcı gibi çevre birimlerinin de sürücüleri yeniden kurulacaktır; bunların model bilgilerini de aynı nota ekleyin.

8. Yedeği aldıktan sonra kontrol edin

Bu madde teknik değil ama en önemlilerinden biri. Yedek aldığınızı sanıp formatı atmak, veri kurtarma taleplerinin belirgin bir kısmının sebebidir. Kopyalama işlemi yarıda kesilmiş, harici disk dolmuş, ya da klasör kopyalanmış görünüp içi boş kalmış olabilir.

• Harici diski çıkarıp yeniden takın, klasörleri gerçekten açın.
• Birkaç dosyayı rastgele seçip açılıyor mu bakın.
• Klasör boyutlarını kaynakla karşılaştırın.
• Mümkünse yedeği iki ayrı yerde tutun: harici disk ve bulut.

Yedeğiniz olmadan formata girdiyseniz ve iş işten geçtiyse, diski o an kullanmayı bırakmanız gerekir. Ne yapılması ve özellikle ne yapılmaması gerektiğini veri kurtarma rehberimizde ayrıntılı anlattık.

9. Format fırsat da olabilir: diski değiştirin

Bilgisayar zaten sıfırlanacaksa, aynı işlemde diski yükseltmek mantıklıdır. Hâlâ mekanik disk kullanan bir sistemde formatın ardından hissedeceğiniz ferahlık birkaç ay içinde kaybolur; asıl kalıcı fark SSD'den gelir. İkisi arasındaki farkı SSD mi HDD mi karşılaştırmamızda anlattık.

Yeni disk taktığınızda eskisi elinizde bir yedek olarak kalır — yani format öncesi kopyalama derdiniz de büyük ölçüde biter. SSD modellerimize mağazamızdan bakabilir, kurulum ve aktarma işlemini bize bırakabilirsiniz.

Formatı biz atalım mı?

Çankaya'daki servisimizde format işlemi yalnızca Windows kurmaktan ibaret değil: önce verilerinizi yedekliyoruz, lisans durumunu kontrol ediyoruz, kurulum sonrası tüm sürücüleri yüklüyor, güncellemeleri tamamlıyor ve verilerinizi yerine geri koyuyoruz. Cihazı çalışır ve kullanıma hazır halde teslim ediyoruz.

İşletim sistemi kurulu bilgisayar siparişlerinde de aynı hazırlığı yapıyoruz; kutudan çıkıp kurulum ekranıyla uğraşmıyorsunuz.

Kısa kontrol listesi

• Kullanıcı klasörünün tamamı kopyalandı mı, kısayol yerine gerçek dosyalar alındı mı?
• E-posta arşivi (Outlook .pst / Thunderbird profili) yedeklendi mi?
• Lisans anahtarları not edildi, cihaza bağlı lisanslar devre dışı bırakıldı mı?
• Tarayıcı senkronizasyonu tamamlandı veya yer imleri dışa aktarıldı mı?
• İki adımlı doğrulama uygulaması telefona taşındı veya kurtarma kodları alındı mı?
• Ağ ve yonga seti sürücüleri USB belleğe indirildi mi, model numarası not edildi mi?
• Kurulu program listesinin ekran görüntüsü alındı mı?
• Yedek gerçekten açılıyor mu, kontrol edildi mi?

Bu sekiz sorunun cevabı "evet" ise formatı gönül rahatlığıyla atabilirsiniz. Emin olamadığınız bir nokta varsa formata başlamadan önce 0530 338 21 91 numaralı hattımızdan sorun; beş dakikalık bir konuşma, günlerce sürecek bir kaybı önleyebilir.